Werkkapitaal: zo bereken en financier je het als ondernemer

Wat is werkkapitaal?

Stel je voor: je hebt een bloeiend bedrijf, de orders stromen binnen, maar je bankrekening is leeg. Hoe kan dat? Grote kans dat je werkkapitaal niet op orde is. Werkkapitaal is het geld dat je bedrijf nodig heeft om de dagelijkse operatie draaiende te houden. Denk aan salarissen betalen, voorraad inkopen en huur overmaken, nog voordat je klanten hun facturen hebben voldaan.

De basisformule is simpel: werkkapitaal = vlottende activa minus kortlopende schulden. Je vlottende activa zijn alles wat je binnen een jaar kunt omzetten in cash (debiteuren, voorraden, het saldo op je bankrekening). Kortlopende schulden zijn de rekeningen die je binnen een jaar moet betalen, zoals crediteuren en belastingschulden.

Er wordt vaak onderscheid gemaakt tussen bruto en netto werkkapitaal. Bruto werkkapitaal is simpelweg het totaal van je vlottende activa. Netto werkkapitaal trek je daar de kortlopende schulden vanaf, en dat cijfer vertelt je pas echt hoe gezond je bedrijf ervoor staat.

Dat het niet altijd makkelijk is om dit op peil te houden, blijkt uit de cijfers: bijna 1 op de 5 Nederlandse ondernemers heeft externe financiering nodig om de dagelijkse bedrijfsvoering te bekostigen. Zeker als je net begint of snel groeit, kan de kloof tussen uitgaven en inkomsten flink oplopen. Wil je weten wat een financiering precies inhoudt, dan is het goed om je daar eerst even in te verdiepen.

Werkkapitaal berekenen

Je werkkapitaalbehoefte berekenen doe je in een paar stappen. Pak je balans erbij en tel eerst je vlottende activa op. Dat zijn je debiteuren (openstaande facturen van klanten), je voorraden en je liquide middelen (geld op de bank en in kas).

Trek daar vervolgens je kortlopende schulden vanaf: crediteuren, belastingschulden, en andere verplichtingen die je binnen twaalf maanden moet voldoen. Wat overblijft is je netto werkkapitaal.

Om te beoordelen of je werkkapitaal gezond is, gebruik je de current ratio. Die bereken je door je vlottende activa te delen door je kortlopende schulden. Een ratio tussen 1,5 en 2,0 wordt over het algemeen als gezond beschouwd. Zit je eronder, dan kan het lastig worden om aan je verplichtingen te voldoen. Zit je er ver boven, dan heb je misschien te veel kapitaal dat niet productief wordt ingezet.

Daarnaast is er de quick ratio, ook wel de acid test genoemd. Hierbij laat je de voorraden buiten beschouwing, omdat die niet altijd snel in geld om te zetten zijn. Vooral voor bedrijven met grote voorraden geeft de quick ratio een realistischer beeld van de liquiditeit.

Positief vs. negatief werkkapitaal

Een positief werkkapitaal betekent dat je vlottende activa groter zijn dan je kortlopende schulden. Je bedrijf heeft genoeg buffer om rekeningen te betalen, onverwachte kosten op te vangen en kansen te pakken wanneer ze zich voordoen.

Negatief werkkapitaal klinkt alarmerend, en dat is het vaak ook. Het betekent dat je op korte termijn meer schulden hebt dan beschikbare middelen. Je loopt het risico dat je leveranciers niet op tijd kunt betalen, dat je kredietwaardigheid verslechtert, of dat je in een neerwaartse spiraal terechtkomt.

Toch is negatief werkkapitaal niet per definitie een ramp. Supermarkten draaien er bijvoorbeeld prima op. Zij verkopen hun voorraad razendsnel (vaak binnen een paar dagen), maar betalen leveranciers pas na 30 of 60 dagen. Daardoor hebben ze structureel een negatief werkkapitaal, zonder dat er iets aan de hand is.

Voor de gemiddelde MKB'er of ZZP'er is dat verhaal anders. Als je facturen pas na 60 dagen betaald krijgt maar zelf elke maand vaste lasten hebt, dan heb je een gezonde buffer nodig. Hoeveel precies hangt af van je sector, je seizoenspatronen en je betalingstermijnen. Een vuistregel: zorg dat je minstens twee tot drie maanden vaste lasten als werkkapitaal beschikbaar hebt.

Oorzaken van een werkkapitaaltekort

Een tekort aan werkkapitaal sluipt er vaak geleidelijk in. Het begint met een klant die te laat betaalt, een voorraadbestelling die groter uitvalt dan gepland, of een belastingaanslag die je niet had zien aankomen. Hieronder de meest voorkomende oorzaken.

Werkkapitaal financieren en verbeteren

Heb je een werkkapitaaltekort, dan zijn er meerdere manieren om dat op te lossen. Soms is een financiering de snelste route, maar er zijn ook manieren om je werkkapitaal te verbeteren zonder geld te lenen.

Rekening-courantkrediet is een flexibele kredietlijn bij je bank. Je betaalt alleen rente over het bedrag dat je daadwerkelijk opneemt, wat het ideaal maakt voor het opvangen van tijdelijke tekorten. De rente ligt bij traditionele banken tussen de 4% en 9% per jaar.

Factoring is een optie waarbij je openstaande facturen verkoopt aan een factoringmaatschappij. Je ontvangt direct 80% tot 90% van de factuurwaarde, zonder te hoeven wachten tot je klant betaalt. Lees meer over factoring voor bedrijven om te zien of dit bij jouw situatie past.

Een zakelijke lening geeft je een vast bedrag dat je in termijnen terugbetaalt. Handig als je een concreet bedrag nodig hebt, bijvoorbeeld voor een grote voorraadinkoop. De gemiddelde zakelijke leenrente ligt rond de 3,6% per jaar bij banken, maar kan hoger uitvallen bij alternatieve financiers. Die zijn vaak wel soepeler in hun toelatingseisen.

Crowdlending en andere alternatieve financiers bieden ook mogelijkheden, zeker als je bij de bank niet terechtkomt. Let wel op of een financier geregistreerd staat bij de AFM. Sinds de introductie van de Gedragscode Erkende MKB Financiers zijn er duidelijke afspraken voor leningen tot €100.000 met een looptijd van maximaal een jaar.

Ben je ZZP'er en zoek je financiering? Bekijk dan de mogelijkheden voor geld lenen als ZZP'er. De eisen zijn anders dan voor een BV of VOF, maar er zijn steeds meer opties beschikbaar.